با توجه به اظهارنظرهای متفاوت مسئولین در خصوص میزان واردات کالاهای مصرفی در ایران ، گمرک ایران به عنوان سازمان ناظر بر واردات کشور آمار طبقه بندی شده واردات کشور را منتشر کرد.
به گزارش ایبفون واردات کالاهای مصرفی ایران 16 درصد از کل واردات ایران در سال 95 را به خود اختصاص داده است.
گمرک اعلام کرد :
طبقه بندی[1] نظم بخشیدن منطقی به دادهها یا اطلاعات موجود است. به طوری که یک یا چند صفت مشخص از موارد موجود، مد نظر قرار گرفته و چارچوبی معنادار به منظور دستهبندی دادهها و اطلاعات موجود ارایه میشود. در راستای انجام طبقهبندیهای اقتصادی- اجتماعی که در زمره طبقهبندیهای مرجع قرار میگیرند، نهادهای بینالمللی نظیر سازمان ملل متحد، سازمان بینالمللی کار، صندوق بینالمللی پول، سازمان جهانی گمرک و سایر نهادهای مشابه، با توجه به اهداف مورد نظر خود، به ارایه انواع طبقهبندی پرداختهاند. بخشی از طبقهبندیهای انجامشده در حوزه اقتصاد، به طبقهبندی محصولات تولیدی باز میگردد که در همین راستا نیز چندین تقسیمبندی، توسط نهادهای مرتبط ارایه شده است. یکی از این دستهبندیها، طبقهبندی استاندارد بینالمللی کلیه رشته فعالیتهای اقتصادی (ISIC)[2] است.
این نوع طبقه بندی، مرجع بین المللی طبقه بندی فعالیت های تولیدی بوده و چارچوبی جامع است که از طریق آن، داده های اقتصادی گردآوری شده و در ساختاری مناسب به منظور تحلیل اقتصادی، تصمیم گیری و سیاست گذاری مورد استفاده واقع میشوند.
نوع دیگری از طبقه بندی ارایه شده، طبقه بندی محوری محصول (CPC)[3] است که تولیدات را بر اساس خصوصیات فیزیکی و ماهیت ذاتی محصولات که خاص آنها است، طبقه بندی مینماید. در این نوع طبقه بندی جزئیات کاملی از کالا مد نظر قرار میگیرد. عواملی نظیر اینکه کالا از چه مواد خامی تشکیل شده است، در چه مرحله ای از تولید محصول قرار دارد یا نحوه تولید کالاها، هدف یا رده استفاده کننده از آن و قیمتی که به فروش میرسد، در این طبقهبندی لحاظ میشود.
دسته سوم طبقه بندی محصولات، طبقه بندی نظام هماهنگ توصیف و کدگذاری کالا (HS)[4] نام دارد که بر طبق این دسته بندی، جزئیات مبسوط و کاملی از کالاهای قابل مبادله در تجارت بین الملل ارائه میگردد. شایان ذکر است، شکل دیگر این گروه بندی، طبقه بندی استاندارد تجارت بینالملل (SITC)[5] نام دارد. در این نوع طبقه بندی مواردی چون؛ مواد مورد استفاده در تولید، مرحله فرایند، طرز عمل بازار و استفاده از محصول، اهمیت کالا بر مبنای تجارت جهانی و تغییرات فنآوری منعکس میگردد.
طبقه بندی رده های عمده اقتصادی (BEC)[6] نیز نوعی دیگری از طبقه بندی است که گروه های کالایی را بر مبنای مصارف نهایی آنها به سه دسته عمده «کالاهای مصرفی»، «کالاهای واسطه ای» و «کالاهای سرمایه ای» طبقه بندی میکند. در این راستا، ابتدا توضیحاتی در خصوص منطق طبقه بندی کالاها به سه دسته مذکور، پرداخته، سپس اطلاعاتی در رابطه با طبقه بندی BEC آورده شده است.
نحوه تعیین گروه بندی کالاهای سرمایه ای، واسطه ای و مصرفی
کالاها از نظر نحوه استفاده در سه دسته کالاهای مصرفی[7]، واسطه ای[8] و سرمایه ای[9] طبق هبندی میشوند. گمرک ایران برای اولین بار در سال 1379، اقدام به انتشار آمار واردات به تفکیک کالاهای سرمایه ای، واسطه ای و مصرفی نمود. با توجه به جداول موجود اتصال کدهای SITC وBEC به HS، امکان طبقه بندی کالاها بر اساس مصرف نهایی آنها وجود خواهد داشت. گروه بندی مذکور بر اساس کد تعرفه H.S و اختصاص سهم در هر یک از گروهها تنظیم شده و الگوی بین المللی بر مبنای کد BEC، مبنای این گروه بندی قرار گرفته که در الگوی مذکور به هر ردیف سهم 100 تعلق میگیرد و این مبنا بر اساس الگوی مصرف کالاهای وارداتی در داخل کشور، دستخوش تغییرات در سهم گردیده است.
تعاریف طبقه بندی مذکور به شرح زیر مبنا قرار گرفته است:
کالاهای سرمایه ای: به کالاهای اطلاق میگردد که در تولید سایر کالاها و خدمات به کار رفته و طول عمر آن بیش از یک سال باشد. کالاهای سرمایه ای نیز در ایجاد کالاهای دیگر مورد استفاده قرار میگیرند. ماشین چاپ، تراکتور، دستگاه جوش، دستگاه تراشکاری و موارد مشابه، در زمره «کالاهای سرمایهای» لحاظ میگردند.
کالاهای واسطه ای: به کالاهایی اطلاق میگردد که در تولید سایر کالاها و خدمات به کار میرود. به عبارت دیگر؛ این کالاها، به عنوان واسطه و وسیلهای به منظور تولید کالاهای نهایی به شمار میآیند. مواد اولیه مورد استفاده در صنایع گوناگون، قطعات و لوازم اولیه اتومبیل و موارد مشابه به عنوان کالاهای واسطهای به شمار میآیند.
کالاهای مصرفی: به کالاهایی اطلاق میگردد که در تولید سایر کالاها و خدمات به کار نرفته و مستقیم در مصرف خانوار مورد استفاده قرار میگیرد. به تعبیری دیگر؛ کالاهایی که در سطح خرده فروشی خریداری میشوند و در نهایت به مصرف خانوارها میرسند، کالاهای مصرفی نامیده میشوند و خود به دو دسته قابل تقسیم بندی هستند. برخی از کالاهای مصرفی، از نوع کالاهای مصرفی بی دوام [10] یا کم دوام به شمار میآیند که عموماً با مصرف توسط خانوارها، پایان پذیرفته و عملاً چیزی از آن باقی نخواهد ماند، این نوع کالاها سریعاً فرسوده شده و از میان میروند. انواع خوراکیها، از این دسته کالاها به شمار میآیند. در مقابل برخی دیگر از کالاهای مصرفی از نوع کالاهای مصرفی بادوام[11] هستند که با یکبار مصرف توسط مصرفکننده پایان نپذیرفته، بلکه قابلیت استفاده برای مدت زمانهای طولانی را دارا هستند. یخچال، تلویزیون و جارو برقی، نمونه های از کالاهای مصرفی با دوام هستند.
نکته مهم در طبقه بندی مذکور این است که سهم کالاها در هر طبق بر مبنای الگوی مصرف در داخل هر کشور تعیین می گردد. بر این اساس برخی از کالاها هم میتوانند به عنوان کالاهای مصرفی و هم به عنوان کالاهای واسطهای طبقه بندی شوند. چنانچه یک کالای مصرفی بیدوام مانند شکر و گندم در صنایع تولیدی نظیر شکلات و شیرینی مورد استفاده قرار گیرد، به عنوان یک کالای واسطهای محسوب خواهد گردید. علاوه بر این برخی از کالاها هم میتوانند به عنوان کالاهای مصرفی و هم به عنوان کالاهای سرمایهای طبقه بندی شوند. به عنوان مثال چرخ خیاطی اگر توسط خانوار مورد استفاده قرار گیرد، به عنوان کالای مصرفی بادوام و چنانچه در کارگاه تولیدی پوشاک مورد استفاده واقع شود، به عنوان کالای سرمایهای در نظر گرفته خواهد شد.
نکته حائز اهمیت پاسخ به این سؤال است که؛ یک کالا در گروه کالاهای مصرفی طبقهبندی شود یا در کالاهای واسطهای یا سرمایهای؟ پاسخ سؤال در مورد بسیاری از کالاها، از پیش مشخص و واضح نیست. آنچه مسلم است، آن است که عامل اصلی در این مورد، به هدف خریدار برای خرید کالای مزبور و شیوه استفاده از آن کالا، باز میگردد.
با توجه به مطالب فوق ، نحوه مصرف کالا ها در داخل کشور بر اساس جدول داده ستانده مرکز آمار ایران و میزان مصرف خانوار، میزان مصرف به منظور تولید کالا در صنایع تولیدی بر اساس اطلاعات موجود در وزارتخانه های مرتبط نظیر وزارت جهاد و کشاورزی ، بازرگانی، صنعت ، معدن و تجارت، بانک مرکزی … احصاء و بر همین اساس سهم کالا های وارداتی در هر گروه تعیین گردیده است .
به طور مثال، «دانه گندم خوراکی»، به طور 100% کالای واسطهای محسوب شده که به عبارتی به طور خام و به شکل اولیه مورد مصرفی نبوده و پس از طی فرایندهایی تغییر کاربری مییابد. بیشترِ کالاهایی همچون «محصولات شیمیایی»، «کودها»، «چدن، آهن و فولاد» و … در این دسته قرار دارند. کالاهای مصرفی نیز، کالاهایی هستند که بیواسطه و به طور مستقیم مورد مصرف قرار میگیرند، مانند «پوشاک»، «خوراکی ها»، «زیورآلات»، «گوشت» و…. در مقابل، کالاهایی مانند «حیوانات زنده مانند اسب برای مولد نژاد»، «ماشینآلات و دستگاههای برقی»، «وسائط نقلیه هوایی» در گروه کالاهای سرمایهای قرار دارند. برخی کالاها نیز، از هر یک از دو یا سه گروه کالایی سهم دارند.
میزان «واردات» در سال 1395
میزان واردات کشور در سال 1395 بالغ بر 33,399 هزار تن و به ارزش 43,684 میلیون دلار بوده است. از این میزان واردات بالغ بر 28,028 میلیون دلار با سهم ارزشی 64.16 درصد به کالاهای واسطه ای،8,524 میلیون دلار با سهم ارزشی 19.51 درصد به کالاهای سرمایه ای و حدود7,131 میلیون دلار با سهم ارزشی 16.32 درصد به کالاهای مصرفی اختصاص داشته است. در جدول شماره 1، میزان واردات کشور در سال 1395 به تفکیک کالاهای گروه بندی شده آورده شده است.
گروه کالاهای سرمایه ای
« دستگاههای کمک ناوبری رادیویی غیر از دستگاه موقعیت یاب جهانی» با سهم ارزشی 10.58 درصد ، «دستگاه گیرنده و فرستنده از نوع SDH به ظرفیت 155 مگابیت بر ثانیه (STM1) و بالاتر» با سهم ارزشی 4.04 درصد و «ماشینآلات و دستگاههای به هم فشردن، شکل دادن یا قالبگیری سوختهای معدنی جامد، خمیرهای سرامیکی و سایر محصولات معدنی، ماشینهای درست کردن قالبهای ریختهگری از ماسه» با سهم ارزشی 3.20 درصد، سه گروه اصلی کالاهای سرمایه ای وارد شده به کشور هستند.
گروه کالاهای واسطهای
همچنان که در جدول 1، اشاره شد، حدود 28,029 میلیون دلار یا حدود 64.16 درصد از ارزش کل واردات کشور در سال گذشته به کالاهای واسطهای تعلق داشته است. «ذرت دامی» با سهم ارزشی 6.7 درصد و « لوبیای سویا » با سهم ارزشی 5.17 درصد و پس از آن « قطعات منفصله جهت تولید اتومبیل سواری ردیف 8703 بنزینی با حجم سیلندر 2000cc با ساخت داخل 14% تا کمتر از 30% به استثنای لاستیک» با سهم ارزشی 3.24 درصد سه گروه کالایی عمده کالاهای واسطه ای وارد شده به کشور در سال گذشته بودهاند.
کلیه اطلاعات مذکور بر اساس اطلاعات مندرج در اسناد وارداتی و طبقه بندی ارائه شده بر اساس استاندارهای جهانی که پیشتر به آن اشاره نمودیم و الگوی تأیید شده مصرف کالا در داخل کشور توسط سازمان های متولی می باشد.
