نمودار 1 خالص جریان FPI و FDI در سطح جهانی طی سالهای 2000 تا سال 2014 را به صورت مطلق و نمودار 2 درصدی از این دو جریان را نسبت به توليد ناخالص داخلی جهان نشان میدهد.

همانگونه که در نمودار 1 ملاحظه میشود جریان FDI و نیز FPI در نتيجه وضعيت خاص اقتصاد جهانی در سال 2228 به طور جدی تحت تأثير قرار گرفته و به نحو محسوسی کاهش یافته است. سپس و با توجه به گذر از بحران ایجاد شده در اقتصاد جهانی که نشئت گرفته از اقتصاد آمریكا بوده است وضعيت بهبود یافته است. این موضوع در سالهای اخير به ویژه در مورد FPI مشهودتر است.

با توجه به گزارش اخير بانك جهانی¹ میتوان گفت در سال 2014 جریان ورود سرمایه گذاری مستقيم خارجی به کشورهای توسعه یافته کاهش یافته است و در سوی مقابل برای کشورهای در حال توسعه این جریان افزایش یافته است². این درحالی است که روند متفاوتی برای FPI را در مورد کشورهای توسعه یافته میتوان دید. برای مثال خالص سرمایه گذاری مستقيم خارجی در آمریكا از حدود 215 ميليارد دلار در سال 2013 به حدود 93 ميليارد دلار در سال 2014 کاهش یافت،

حال آنكه در همين دوره، خالص ورودی FPI در آمریكا از ( 85 - ) ميليارد دلار در سال 2213 به حدود 172 ميليارد دلار در سال 2014 رسيد ³.
شایان ذکر است کاهش در خالص FDI در سال 2014 ، عمدتاً به دليل شكنندگی اقتصاد جهانی، عدم اطمينان سياستی برای سرمایه گذاران و ریسك های ژئوپليتيكی بالا و کاهش سرمایه گذاری مستقيم خارجی در آمریكا رخ داده است 4. نكته حائز اهميت دیگر اینكه واکنش FPI در مقایسه با FDI به وضعيتهای رونق و رکود اقتصاد جهانی بسيار بيشتر است. دليل عمده آن هم واکنش سریعتر سرمایه گذاران به این موضوع است که امری منطقی است.

3- World Development Indicators,2015.

4- UNCTAD, 2015 , Global Investment Trends in 2014 and Prospects for 2015.

با توجه به نمودار 2، در دوره مورد بررسی به طور کلی، نسبت سرمایه گذاری مستقيم خارجی به GDP جهانی در مقایسه با این نسبت برای سرمایهگذاری خارجی در پورتفوی دارای درصد بالایی بوده و این نسبت از حدود 4 درصد در ابتدای دوره به حدود 2 درصد در سال 2014 رسيد. بعد از سال 2012 ، به دليل رونق نسبی در اقتصاد آمریكا، بهبودی در روند نسبت پورتفوی خارجی بر خلاف سرمایه گذاری مستقيم خارجی اتفاق افتاد و در سال 2014 این نسبتها به هم نزدیكتر شده است. به عبارت دیگر واکنش FPI به رونق نسبی در اقتصاد آمریكا بيشتر از FDI بوده است.

منبع : http://data.worldbank.org/indicator/BX.KLT.DINV.WD.GD.ZS

براساس گزارش ساليانه آنكتاد، ¹ در سال 2014 ، ایران در ميان 5 کشوری بوده است که دارای بيشترین تغييرات در جریان سرمایه گذاری مستقيم خارجی (این جریان سرمایهگذاری شامل جریان سرمایه گذاری در بورس نيز است) در منطقه جنوب آسيا بوده است. به طوری که خالص ورودی جریان سرمایه گذاری مستقيم خارجی برای ایران در سال 2014 با 31 درصد کاهش و خروجی جریان سرمایه گذاری مستقيم خارجی در این سال با 315 درصد رشد مواجه شده است. تشدید تحریم های بين المللی با اثرگذاری بر بخش نفت و گاز و بخش توليدی² ( به ویژه فولاد، اتومبيل سازی و دارویی) و ممنوعيت فروش نفت به اتحادیه اروپا و محدودیت در فروش آسيا از دلایل اصلی این خروج سرمایه در سال 2014 عنوان شده است.³

1- UNCTAD, 2015 , Global Investment Trends in 2014 and Prospects for 2015.

2- Manufacturing.

3- Anthony H. Cordesman, 2015.

منبع گزارش : دفتر مطالعات اقتصادی مجلس ، تهیه کننده : رضا عليزاده قره باغ شماره : 14647